fa سنتز 5،3،1-تری آمینو2،4،6-تری نیترو بنزن کاتالیز شده بوسیله هترو پلی اسیدها(علمی-پژوهشی) سنتز، آناليز، کنترل کيفيت، فرمولاسيون و فرايندهاي توليد مواد پرانرژی (منفجره، پيروتکنيک و پيشرانه) سنتز، آناليز، کنترل کيفيت، فرمولاسيون و فرايندهاي توليد مواد پرانرژی (منفجره، پيروتکنيک و پيشرانه) پژوهشي Research چکیده: 5،3،1-تری آمینو-2،4،6-تری نیترو بنزن یکی از مهمترین مواد منفجره غیرحساس است که به دلیل خواص ویژه اش دارای کاربردهای نظامی و غیرنظامی گسترده ای می باشد که از آن جمله می توان به استفاده در بوسترهای انفجاری مقاوم به حرارت، پیشرانه های با کارآیی بالای توپخانه ای، استفاده در سرجنگی موشک های هدایت شونده با سرعت بالا و حفاری چاه های عمیق نفت اشاره کرد.TATB به دلیل غیرحساس بودن، پایداری حرارتی بسیار بالا، دانسیته خوب و داشتن خاصیت الاستیکی و روان کنندگی و عدم تولید آن در کشور برای سنتز مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مراحل سنتز TATB نیتراسیون با اسیدهای مایع می باشد. استفاده از اسیدهای مایع نظیر اسید سولفوریک مشکلاتی را حین انجام واکنش از جمله تولید بخارات سمی، پائین بودن ایمنی کار، خوردگی تجهیزات و ضرورت خنثی سازی اسید قوی، ایجاد می کند. با توجه به اهمیت زیست محیطی، استفاده از کاتالیزورهای اسید جامد از قبیل هتروپلی اسیدها، علاوه بر سازگاری با محیط زیست، فرآیندی سبز نیز می باشند و باعث کاهش مواد زائد و خطرناک و سهولت جداسازی محصولات طی واکنش می شود. یکی از پیش ماده های لازم در سنتز TATB، 5،3،1-تری برمو-2،4-دی نیترو بنزن( TBDNB )است که با استفاده از نیتراسیون 5،3،1-تری برمو بنزن در حضور اسید سولفوریک سنتز می شود. دیگر حد واسط TATB، ترکیب 5،3،1-تری برمو-2،4،6-تری نیترو بنزن است که طی دو مرحله از ماده اولیه تری برمو بنزن سنتز می شود. در این تحقیق TBDNB، با استفاده از هتروپلی اسیدها با بازده 99% سنتز گردید. همچنین روش تک ظرفی برای سنتز حدواسط TBTNB با نیتراسیون توسط سدیم نیترات و اولئوم با بازده 60% ارائه می گردد. TATB توسط گاز آمونیاک با استفاده از ماده اولیه TBTNB با بازده 73% سنتز گردید. Abstract: The aim of this research is to provide a convenient and relatively inexpensive preparation method for synthesis of 1,3,5-triamino-2,4,6-trinitrobenzene (TATB). TATB is a reasonably powerful explosive in which ts thermal and shock stability is considerably greater than that of any other known energetic material. It is used in military applications because of its significant insensitivity to thermal and shock environments. There is also interest in employing TATB in the civilian sector for deep oil well explorations where heat-insensitive explosives are required. 1,3,5-tribromo-2,4-dinitrobenzene (TBDNB) and 1,3,5-tribromo-2,4,6-trinitrobenzene (TBTNB) are the precursors for synthesis of TATB. The use of liquid acids such as sulfuric acid, as catalyst has some disadvetages such as corrosiveness and potential danger of explosion, toxic vapors and oxidative degradation of by-products. Heteropoly acids (HPAs) catalyze a wide variety of reactions in homogeneous or heterogeneous (liquid– solid, gas–solid or liquid–liquid biphasic) systems, offering strong options for more efficient and cleaner processing compared to conventional mineral acids. Therefore, in optimal conditions, TBDNB synthesized in the presence of heteropolyacid instead of sulfuric acid with 99% yield. We also synthesized TBTNB from TBB (in a one-pot procedure) using sodium nitrate and oleum ingredients with 60% yield. Ammonolysis of TBTNB finally produced TATB with 73% yield. TATB، نیتراسیون، کاتالیزورهای اسید جامد، هتروپلی اسیدها. TATB, nitration, solid acid catalysts, heteropolyacid. 3 15 http://isaem.ir/browse.php?a_code=A-10-340-1&slc_lang=fa&sid=1 zahra sadeghi زهرا صادقی sadeghizahra7@gmail.com 10031947532846004475 10031947532846004475 No malek e ashtar univesity دانشگاه مالک اشتر Yadolah Bayat یداله بیات Y_bayat@mut.ac.ir 10031947532846004476 10031947532846004476 Yes malek e ashtar univesity دانشگاه مالک اشتر morteza safardoost مرتضی صفردوست 10031947532846004477 10031947532846004477 No malek e ashtar univesity دانشگاه مالک اشتر maryam zarandi مریم زرندی 10031947532846004478 10031947532846004478 No malek e ashtar univesity دانشگاه مالک اشتر